Munger nhấn mạnh mức độ rủi ro khi đầu tư, đặc biệt là ở Trung Quốc. Ông cũng cho rằng sự phổ biến của việc sử dụng EBITDA làm thước đo lợi nhuận là một dấu hiệu của việc đi quá giới hạn giá cổ phiếu apple.
Charlie Munger - Phó chủ tịch Berkshire Hathaway. Ảnh: CNBC
Ngày 12/2, Charlie Munger, Phó chủ tịch Berkshire Hathaway và là người bạn thân lâu năm của nhà đầu tư huyền thoại Warren Buffett, đã đưa ra một cảnh báo nguy hiểm về tương lai.
CNBC đưa tin Munger phát biểu tại cuộc họp cổ đông thường niên của Daily Journal rằng: "Tôi nghĩ rằng sắp tới sẽ có nhiều rắc rối. Có quá nhiều thứ tệ hại đã đi quá giới hạn".
Ông nhấn mạnh mức độ rủi ro của các nhà đầu tư khi ra quyết định, đặc biệt là ở Trung Quốc.
Munger nói: "Ở Trung Quốc ... họ rất thích đặt cược may rủi với cổ phiếu. Điều này thực sự ngu ngốc. Khó mà tưởng tượng ra bất cứ điều gì ngốc nghếch hơn cách người Trung Quốc nắm giữ cổ phiếu".
Ở Mỹ, các nhà đầu tư phải đối mặt với nhiều rủi ro, từ tác động của virus corona đối với nền kinh tế, cho đến đến bất định chính trị từ cuộc bầu cử tổng thống sắp tới.
Chưa hết, ngày 12/2 Bộ Tài chính Mỹ công bố rằng thâm hụt ngân sách của Mỹ đã tăng 25% trong 4 tháng đầu giai đoạn tài khóa 2020, lên tới 1,06 nghìn tỉ USD. Tuy nhiên, cùng ngày hôm đó, chỉ số Dow Jones và S&P đều lập kỉ lục mới giá cổ phiếu apple.
"Thu nhập nhảm nhí"
Để minh họa cho quan điểm của mình về việc nhiều thứ vượt quá giới hạn, Munger đã chỉ ra sự phổ biến của việc sử dụng EBITDA, mà ông coi là thước đo lợi nhuận giả dối. EBITDA là thu nhập trước lãi vay, thuế và khấu hao.
"Tôi không thích các nhân viên ngân hàng đầu tư nói về EBITDA. Tôi gọi nó là thu nhập nhảm nhí".
Munger nói rằng EBITDA là một thước đo lợi nhuận "nực cười". Không giống như chỉ tiêu thu nhập truyền thống, EBITDA không phản ánh chính xác một doanh nghiệp kiếm được bao nhiêu tiền.
"Khi bạn bắt đầu nói về EBITDA sau điều chỉnh, bạn đang tự lừa dối bản thân. Bạn gần như đang tự tuyên bố mình là một kẻ không đáng tin cậy".
Giá cổ phiếu Uber đã tăng vọt vào tuần trước sau khi công ty này cho biết họ đã gia tăng mục tiêu "lợi nhuận EBITDA" đến quí IV năm nay.
Nhưng đó không phải là điều duy nhất làm ông Munger bận tâm. Ông cũng nói rằng "sự bùng nổ công nghệ" đã diễn ra trong suốt cuộc đời ông có thể bắt đầu suy yếu dần.
Charlie Munger, người năm nay đã 96 tuổi, nói rằng: "Tôi nghĩ rằng thế hệ của tôi đã được hưởng mọi điều tốt nhất từ những sự thay đổi trong công nghệ này". Ông chỉ ra rằng y học đã tiến bộ đáng kể trong hàng chục năm qua, và những phát minh như điều hòa đã nâng cao mức sống giá cổ phiếu apple.
"Tôi không nghĩ trong tương lai chúng ta sẽ có thêm nhiều cải thiện nữa. Chúng ta đã nhận được rất nhiều rồi".
Rất nhiều nhà đầu tư trong mọi lĩnh vực khác nhau đều mong chờ những lời đánh giá hàng năm của Munger. Ông được coi là một trong những nhà đầu tư và nhà tư tưởng kinh doanh giỏi nhất từ trước đến nay.
Trước khi gia nhập tập đoàn Berkshire Hathaway của Warren Buffett, Munger điều hành một công ty đầu tư với lợi suất trung bình hàng năm là 20%, từ năm 1962 đến năm 1975. Trong thời gian đó, lợi suất trung bình hàng năm của S&P 500 chỉ đạt 5%.
Thị trường chứng khoán Việt Nam đã giảm sâu trong hai phiên giao dịch đầu năm Canh Tý do lo ngại dịch virus corona, tuy nhiên tình có đang xấu thực sự hay chỉ là sự hoảng loạn trong ngắn hạn?
Thị trường chứng khoán diễn biến tiêu cực sau dịch virus corona
Thị trường chứng khoán vừa trải qua những ảnh hưởng nặng nề do lo ngại về tình hình dịch virus viêm phối corona lây lan nhanh và diễn biến phức tạpgiá cổ phiếu apple.
Chỉ sau hai phiên giao dịch đầu năm Canh Tý, VN-Index ghi nhận mức giảm tổng cộng 54,84 điểm, tương đương tỉ lệ 5,53% từ 991,46 điểm xuống còn 936,62 điểm; HNX-Index giảm 3,7% và UPCoM-Index giảm 1,9%.
Các chỉ số chứng khoán giảm sâu trong hai phiên giao dịch đầu năm Canh Tý sau dịch virus corona. Nguồn: VNDirect.
Phiên giao dịch 31/1, VN-Index giảm 2.39%, đóng cửa ở mức 936.62 điểm; HNX-Index giảm 1,68% xuống còn 102.36 điểm. Áp lực bán tháo khiến thanh khoản thị trường lên tới 253 triệu cổ phiếu, tương đương giá trị 4,566 tỉ đồng. Độ rộng thị trường tiêu cực khi cứ hơn ba mã giảm mới có một mã tăng giá cổ phiếu apple.
Theo CTCP Chứng khoán KIS Việt Nam, các cổ phiếu hàng không giảm sâu do lo sợ kết quả kinh doanh bị ảnh hưởng xấu từ dịch virus. Hai mã HVN và VJC giảm sàn sau khi Vietjet Air ngừng khai thác các chuyến bay đến Trung Quốc từ ngày 1/2/2020.
CTCP cũng cho rằng, các ngành nghề chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ dịch virus là du lịch, lưu trú, hàng không khi nhu cầu du lịch, đi lại của người Trung Quốc lẫn cả khu vực Châu Á chịu ảnh hưởng khi người dân có tâm lý hạn chế di chuyển trong thời gian diễn ra dịch.
Hiện tại, Cục Hàng không đã dừng cấp phép đối với các chuyến bay thường lệ đến/từ Việt Nam kết nối với các tỉnh thành có dịch của Trung Quốc. Các tour du lịch từ Trung Quốc cũng bị tạm dừng khiến ngành du lịch và hàng không Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng mạnh, đặc biệt là trong mùa cao điểm quý I này giá cổ phiếu apple.
Áp lực bán cũng khiến các cổ phiếu thủy sản điều chỉnh với VHC, ANV và AGF giảm sàn khi nhà đầu tư dự báo nhu cầu thị trường Trung Quốc suy giảm sẽ ảnh hưởng đến nhóm này.
Ngoài ra, sự điều chỉnh của giá dầu cũng làm cổ phiếu ngành năng lượng đi xuống với tâm điểm là GAS, PVD, PVS và PLX. Bộ đôi DPM và GMD giảm sàn do hai mã này sẽ bị loại ra khỏi danh mục VN30-Index vào thứ 2 tới. Ngược lại, cổ phiếu ngành y tế ngược dòng thị trường với sự bứt phá từ DHG, AMV, DHT, JVC và IMP.
Bài học nào cho thị trường chứng khoán nhìn từ dịch Sars trong quá khứ?
Nhìn lại trong quá khứ, nền kinh tế và thị trường chứng khoán chịu ảnh hưởng tiêu cực trong ngắn hạn từ các đại dịch toàn cầu tuy nhiên cả thị trường và đa số các ngành không chịu ảnh hưởng đều sớm hồi phục. VNDirect cho rằng, nCoV là một sự kiện thiên nga đen, gây tác động mạnh trong ngắn hạn nhưng khó có thể thay đổi cả một chu kì kinh tế.
Các chuyên gia quốc tế đã có đánh giá dịch virus corona so với dịch Sars trước đây, kết quả cho thấy corona dễ lây hơn nhưng nhẹ hơn do virus mặc dù gây chết người nhưng tỷ lệ tử vong là 3,5%, trong khi WHO ước tính Sars có tỷ lệ tử vong từ 14% đến 15%.
Thống kê từ CTCP Chứng khoán Ngân hàng Công thương Việt Nam (VietinBankSc - Mã: CTS) cho thấy, trong quá khứ thị trường chứng khoán cũng từng bị ảnh hưởng bởi dịch Sars, sau đó thị trường tìm đáy trong khoảng 3 - 4 tháng tính từ thời điểm dịch bùng phát.
Cụ thể, thị trường tạo đáy vào tháng 4/2003, trùng với thời điểm Việt Nam là nước đầu tiên công bố khống chế dịch thành công. Tỉ lệ giảm điểm bình quân của 3 thị trường chính gồm Mỹ, Nhật Bản và Hong Kong vào khoảng 16%.
Nói về phiên giảm sâu ngày đầu năm của thị trường chứng khoán Việt Nam, ông Nguyễn Duy Hưng, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc của CTCP Chứng khoán SSI (Mã: SSI) cho rằng: "Thận trọng với dịch cúm Vũ Hán là rất cần thiết dù thực chất xác suất bị lây bệnh nhỏ hơn rất nhiều tai nạn giao thông chết người.
Nhưng lo sợ tới mức đòi đóng cửa biên giới Trung Quốc hay từ chối phục vụ khách đến từ Trung Quốc là quá cực đoan.
Nếu thực hiện như vậy thì sẽ kéo ngành hàng không, ngành du lịch nghỉ dưỡng và cả ngành xuất khẩu nông sản chết, nền kinh tế gặp khó, nghèo đói sẽ gia tăng, lúc ấy không chết vì virus Corona mà chết vì đói chết vì bệnh mà không có tiền mua thuốc!"
"Thị trường chứng khoán không có lý do gì mà sụt giảm đồng loạt nghiêm trọng như sáng nay!", ông Hưng nhấn mạnh.
Theo VNDirect, dịch bệnh do virus corona gây ra có thể chưa kết thúc ngay, nhưng khó khăn nào cũng có điểm dừng. Do vậy, nhà đầu tư cần cân nhắc giữa việc hạ tỉ trọng cổ phiếu giữ vị thế an toàn trong ngắn hạn với việc duy trì trạng thái dài hạn đối với những doanh nghiệp tăng trưởng bền vững và ít chịu ảnh hưởng từ dịch bệnh này.
Với những doanh nghiệp trong danh mục hoặc trong tầm ngắm, nhà đầu tư cần nhìn nhận đầy đủ về những yếu tố có thể ảnh hưởng như gián đoạn nguồn cung, khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm hay mức độ ảnh hưởng về thị trường đầu ra kể cả khi dịch bệnh đã được kiểm soát trước khi ra quyết định giao dịch.
Cùng quan điểm, VietinBankSc cho rằng, trong ngắn hạn thị trường chứng khoán sẽ ảnh hưởng tiêu cực từ dịch Corona, sau đó thị trường tạo đáy trong khoảng 3 - 4 tháng giống như trong dịch Sars. Ngưỡng hỗ trợ theo phân tích kĩ thuật mạnh gần nhất của VN-Index quanh mức 900 điểm.
Công ty chứng khoán này đánh giá tín hiệu bắt đáy sẽ xuất hiện khi có quốc gia đầu tiên công bố khống chế dịch thành công (trong dịch Sars, Việt Nam là nước đầu tiên công bố khống chế dịch thành công), khi đó thị trường phục hồi và đi lên giá cổ phiếu apple.
Diễn biến các nhóm ngành cụ thể, do thời điểm bùng phát dịch Sars thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn còn sơ khai, VietinBankSc đưa ra nhận định dựa theo thị trường Hong Kong với nhiều nét tương đồng. Mặc dù đà tăng/giảm còn bị ảnh hưởng bởi các nhân tố khác, tuy nhiên đây là một số kinh nghiệm tốt có thể rút ra ở thời điểm hiện tại.
Khi đại dịch Sars xảy ra, nhóm ngành tài chính có xu hướng giảm 2.04%, thấp nhất các nhóm ngành, sau đó tăng 39% khi thị trường hồi phục. Trong khi đó, nhóm ngành bất động sản chịu tác động nặng nề khi giảm 17.4% trong khi dịch xảy ra và phục hồi mạnh 61% khi dịch kết thúc.
Nhóm thương mại công nghiệp giảm 10,53% trong dịch và sau đó tăng 41,56%. Còn lại, nhóm tiện ích diễn biến ổn định với biên độ dao động dưới 10%.
Nguồn: VietinBankSc
Khuyến nghị với thị trường hiện tại, VietinBankSc cho rằng, nhà đầu tư đang nắm giữ cổ phiếu có thể xem xét cơ cấu sang nhóm ngành tài chính như cổ phiếu ngành ngân hàng.
Đối với nhà đầu tư ưa thích mạo hiểm, có thể xem xét tham gia bắt đáy nhóm cổ phiếu có xu hướng bật mạnh trở lại khi có nước công bố khống chế dịch thành công, đơn vị là nhóm cổ phiếu bất động sản nghỉ dưỡng, hàng không đã giảm khá sâu.
Nhà sáng lập Bilibili là cái tên mới nhất gia nhập danh sách tỷ phú công nghệ của Trung Quốc giá cổ phiếu apple.
Bilibili đóng góp 2 tỷ phú cho Trung Quốc. Ảnh: Bloomberg
Nền tảng phát video trực tuyến Bilibili vừa giúp Trung Quốc có thêm một tỷ phú sau khi cổ phiếu giao dịch trên sàn Nasdaq (Mỹ) của công ty này tăng nhờ kết quả kinh doanh tích cực trong quý I năm 2020.
Theo đó, sáng ngày 19/5, với việc nắm giữ khoảng 8% cổ phần của Bililbili, người sáng lập của công ty, Yi Xu có tổng tài sản đạt 1 tỷ USD khi cổ phiếu của hãng được giao dịch với mức giá 36,26 USD/cổ phiếu giá cổ phiếu apple.
Xu - người có bằng liên kết của Đại học Bưu chính Viễn thông Bắc Kinh, thành lập Bilibili vào năm 2009. Theo thông tin trên sàn giao dịch chứng khoán Mỹ hồi tháng 3, Xu hiện 30 tuổi.
Cổ phiếu của hãng Bilibili, có trụ sở tại Thượng Hải, tăng vọt sau báo cáo doanh thu 3 tháng đầu năm 2020 ghi nhận mức tăng trưởng 69% so với cùng kỳ năm ngoái. Mức tăng tương ứng với 327 triệu USD.
Các nhà đầu tư của nền tảng này bao gồm Alibaba và Tencent. Tháng 4, hãng Sony cũng mua 5% cổ phần của công ty. Nền tảng phát trực tuyến Bilibili khá phổ biến người dùng Thế hệ Z của Trung Quốc giá cổ phiếu apple.
Năm 2019, Chủ tịch Chen Rui của hãng cũng trở thành tỷ phú. Hiện tại, ông vẫn nằm trong danh sách tỷ phú Trung Quốc của Forbes với số tài sản trị giá 1,7 tỷ USD.
Trung Quốc là quốc gia có số lượng tỷ phú lớn thứ hai thế giới sau Mỹ. Ba vị trí hàng đầu trong danh sách những người giàu nhất đất nước tỷ dân này bao gồm Ma Huateng của Tencent, Jack Ma của Alibaba và Colin Huang của Pinduoduo - tất cả đều làm nên sự nghiệp lớn từ các công ty công nghệ.
Dow Jones, Nasdaq và S&P 500 đều tăng trong phiên 20/5. Với số liệu kinh tế khả năng cao sẽ tiêu cực trong vài tuần tới, xuất hiện lo ngại thị trường chứng khoán có thể đang đi trước các diễn biến thực tế giá cổ phiếu apple.
S&P 500 và Nasdaq chốt phiên 20/5 ở đỉnh nhiều tháng. Ảnh:Reuters.
Dow Jones tăng 369,04 điểm, tương đương 1,52%, lên 24.575,9 điểm. S&P 500 tăng 48,67 điểm, tương đương 1,67%, lên 2.971,61 điểm. Nasdaq tăng 190,67 điểm, tương đương 2,08%, lên 9.375,78 điểm.
S&P 500 đang cao nhất hai tháng và có lúc vượt đường trung bình động 100 ngày, chỉ báo kỹ thuật quan trọng được coi là ngưỡng kháng cự. Nasdaq lên đỉnh 3 tháng nhưng vẫn thấp hơn 4,5% so với đỉnh lịch sử ngày 19/2. 11 lĩnh vực chính của s&P 500 đều chốt phiên trong sắc xanh. Chỉ số Russell 2000 nhóm công ty vốn hóa nhỏ diễn biến tốt hơn các chỉ số của nhóm vốn hóa lớn giá cổ phiếu apple.
Fed ngày 20/5 công bố biên bản cuộc họp chính sách gần đây, cho thấy ngân hàng trung ương Mỹ cam kết hành động phù hợp để hỗ trợ cho đến khi nền kinh tế lấy lại đà phục hồi, quan điểm được chủ tịch Fed Jerome Powell nêu ra những ngày gần đây.
“Lãi suất có thể hạ trong tương lai gần do dó chúng ta nên tranh thủ mua vào các cổ phiếu giá rẻ”, Kim Forrest, giám đốc đầu tư tại Boker Capital Partners tại Pittsburgh, bang Pennsylvania, nói. “Liệu có điên rồ không khi tin mọi thứ sẽ bình thường trở lại trong 2 năm? Bạn có sẵn sàng giữ cổ phiếu trong 3 – 5 năm?”.
Tuy nhiên, với số liệu kinh tế khả năng cao sẽ tiêu cực trong vài tuần tới, xuất hiện lo ngại thị trường chứng khoán có thể đang đi trước các diễn biến thực tế. S&P 500 tăng gần 33% kể từ đáy ngày 23/3.
Hạ viện Mỹ dự định bỏ phiếu trong tuần sau về việc cho các doanh nghiệp nhỏ thêm thời gian để sử dụng viện trợ theo Chương trình Bảo vệ Tiền lương, Chủ tịch Hạ viện Nancy Pelosi nói ngày 20/5 giá cổ phiếu apple.
Các bang tại Mỹ đang dần nới lỏng các hạn chế, kỳ vọng kinh tế phục hồi gia tăng. Chỉ số NYSE Arca của ngành hàng không tăng 5,35% khi giám đốc điều hành Delta Air Lines tự tin du lịch sẽ bình thường trở lại trong 12 – 18 tháng tới.
Tổng khối lượng giao dịch tại Mỹ ngày 20/5 là 10,68 tỷ cổ phiếu, thấp hơn so với mức trung bình 11,36 tỷ cổ phiếu trong 20 phiên trước đó.
Kết thúc phiên 20/5, chứng khoán Mỹ đồng loạt tăng điểm mạnh khi các nhà đầu tư đặt kỳ vọng lớn vào sự hồi phục của nền kinh tế, trong bối cảnh nhiều tiểu bang đã nới lỏng các biện pháp hạn chế. Dẫn đầu đà tăng ở phiên này là cổ phiếu ngành công nghệ như giá cổ phiếu apple.
Cụ thể, chỉ số trung bình công nghiệp Dow Jones đóng cửa cao hơn 369,04 điểm, tương đương 1,5%, ở mức 24.575,90 điểm. S&P 500 tăng 1,7% lên 2.971,61 điểm, ghi nhận mức đóng cửa cao nhất kể từ ngày 6/3. Nasdaq Composite có diễn biến vượt trội, tăng 2,1% chốt phiên với 9.375,78 điểm.
Diễn biến khởi sắc ở phiên này đã giúp các chỉ số chính tăng 3% từ đầu tuần đến nay, giúp Nasdaq tăng 4,5% trong năm 2020. Chỉ số này đóng cửa phiên thứ Tư chỉ thấp hơn 5% so với mức đỉnh thiết lập hồi tháng 2 giá cổ phiếu apple.
Cổ phiếu Facebook đã tăng hơn 6% và đạt mức cao kỷ lục. Amazon cũng chạm đỉnh mới, đóng cửa cao hơn 2%. Cổ phiếu của Facebook ghi nhận đà tăng vượt trội khi nhà đầu tư hứng khởi trước thông tin công ty này ra mắt nền tảng thương mại điện tử mới, trong khi Amazon tiếp tục hưởng lợi từ việc người tiêu dùng đặt hàng trực tuyến.
Tại Mỹ, bang Connecticut bắt đầu cho phép người tiêu dùng dùng bữa tại các nhà hàng có chỗ ngồi ngoài trời vào thứ Tư và một số cửa hàng cũng bắt đầu mở cửa trở lại. Động thái đó diễn ra một ngày sau khi Thống đốc New York Andrew Cuomo nói rằng đại dịch đã có tiến triển, "tình hình quay trở lại thời điểm mới bắt đầu" giá cổ phiếu apple.
Theo đó, cổ phiếu của MGM Resorts, United Airlines và Live Nation Entertainment đều tăng hơn 5%. Những công ty này đã chịu ảnh hưởng nặng nề trong năm nay trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đình trệ vì dịch bệnh.
Tuy nhiên, các chỉ số giảm nhẹ so với mức cao trong phiên sau khi Thượng viện thông qua dự luật tăng cường giám sát các công ty Trung Quốc. Dự luật này cũng cấm một số công ty Trung Quốc niêm yết trên các sàn giao dịch của Mỹ. Do đó, cổ phiếu của các công ty niêm yết tại Mỹ của Alibaba, Baidu và JD.com đều giảm từ mức cao sau thông tin trên.
Atlantic Council, một think tank của Hoa Kỳ về vấn đề quốc tế đã đăng tải nhận định về việc Việt Nam đối thoại với "Bộ tứ kim cương" của ông Michael B. Greenwald - thành viên tại Trung tâm tin học và các vấn đề quốc tế của Trường Harvard Kennedy, từng làm việc ở các vị trí cấp cao trong Kho bạc Hoa Kỳ giá cổ phiếu apple.
Ông cho rằng: "Đã đến lúc Hoa Kỳ nên suy nghĩ cách tách mình về kinh tế khỏi Trung Quốc".
Trong mối quan hệ thương mại song phương, Trung Quốc chủ yếu coi Hoa Kỳ là nguồn cung cấp nguyên liệu thô, nông sản và năng lượng để thúc đẩy sản xuất các sản phẩm công nghiệp và tiêu dùng. Ngược lại, Hoa Kỳ phụ thuộc sâu sắc vào chuỗi cung ứng của Trung Quốc cho các thiết bị y tế, dược phẩm, ô tô và các sản phẩm công nghệ.
Hoa Kỳ có thể không còn hài lòng với sự phụ thuộc đó. Covid-19 đã trở thành một ngòi nổ, với dây dẫn là cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung. Đây chính là thời điểm để Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu và các quốc gia khác khác đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc.
Quá trình đa dạng hóa không thể xảy ra trong một đêm, nhưng từng ngày trôi qua, áp lực phụ thuộc vào nguồn cung ứng của Trung Quốc đang đè nặng hơn bao giờ hết. Hoa Kỳ có thể sử dụng thời điểm này để bắt đầu chiến dịch tái cấu trúc chuỗi cung ứng, rời Trung Quốc để hướng tới trung tâm sản xuất phù hợp khác. Thông qua sáng kiến "Mạng thịnh vượng kinh tế", các công ty và tổ chức trên toàn thế giới có thể sớm bắt đầu quá trình chuyển đổi này.
Tại sao Trung Quốc vẫn là vua sản xuất?
"Made-in-China". Đây là cụm từ mà người tiêu dùng trên thế giới rất quen thuộc trong hơn 30 năm qua, khi các công ty nhận ra cơ hội phát triển và tăng trưởng tại quốc gia Đông Á rộng lớn này. Lực lượng lao động gần 900 triệu người, các nhà máy xây dựng ít bị ràng buộc, chính sách miễn thuế và sự kiện phá giá đồng CNY so với USD trong quá khứ đã biến Trung Quốc đã trở thành thiên đường cho các nhà sản xuất. Kể từ đầu những năm 1990, Trung Quốc đã có thể cung cấp các ưu đãi cho các doanh nghiệp nước ngoài, sinh ra hệ thống sản xuất xuất khẩu rộng lớn mà chúng ta thấy ngày nay giá cổ phiếu apple.
Kể từ năm 2009, sự tăng trưởng liên tục đã cho phép Trung Quốc giữ vững vị thế của nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới. Năm 2013, họ đã vượt qua Hoa Kỳ trở thành quốc gia có hoạt động thương mại lớn nhất của thế giới. Với những thông tin này, không có gì ngạc nhiên khi trong mười năm đầu thế kỷ, Trung Quốc cũng trở thành trung tâm xuất nhập khẩu công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT-TT) trên toàn cầu.
Trong một thế giới hiện đại dựa vào các liên kết công nghệ, Trung Quốc trở thành một đối tác thương mại ngày càng quan trọng và có vẻ khó đa dạng hóa trong tương lai gần. Song từ đó đến nay, lợi thế tương đối của họ so với các quốc gia Đông Á khác đã giảm dần, do các quy định phát triển khắt khe hơn và thuế cao hơn.
Covid-19 nêu bật những điểm yếu của Trung Quốc
Về cơ bản, các công ty sẽ gặp khó khăn trong việc chuyển đổi hoàn toàn quy trình sản xuất từ các cơ sở hiện tại của họ ở Trung Quốc trong thời gian tới, do nguồn cung ứng và sản xuất linh kiện cố định của họ.
John Harmon, một nhà phân tích cao cấp tại Coresight Research nói: "Một số tổ hợp sản xuất có thể được chuyển đi nơi khác, nhưng các dây chuyền sản xuất này cần có thời gian để thiết lập, và hơn nữa, không có quốc gia nào khác có nguồn cung lao động dồi dào và chất lượng như Trung Quốc. Ngay cả khi các công ty chuyển các quy trình sản xuất ra bên ngoài Trung Quốc, cũng không thể tránh khỏi việc họ cũng phải sử dụng linh kiện Trung Quốc.
Sắp xếp lại hoàn toàn các quy trình này và thành công trong việc di dời chuỗi cung ứng cuối cùng sẽ dựa vào sự quyết tâm của các công ty và quốc gia. Cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã nhấn mạnh sự cấp bách của quá trình chuyển đổi này hơn nữa giá cổ phiếu apple.
Điều quan trọng cần lưu ý ở đây là: việc di dời khỏi Trung Quốc chắc chắn sẽ làm thay đổi chuỗi cung ứng của công ty, điều này có thể tác động lâu dài đến nền kinh tế Trung Quốc, vốn dựa vào đầu tư nước ngoài và các công ty nước ngoài.
Một cảnh quan kinh tế mới
Cuộc khủng hoảng chuỗi cung ứng đang diễn ra không chỉ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp Hoa Kỳ, mà cả những công ty từ khắp nơi trên thế giới. Tại Nhật Bản, Thủ tướng Shinzo Abe đã dành khoảng 240 tỷ JPY (3,2 tỷ USD) để hỗ trợ các công ty trong nước tách chuỗi cung ứng của họ khỏi Trung Quốc, đặc biệt là các công ty sản xuất có giá trị gia tăng cao.
Ở Pháp, Bộ trưởng Tài chính Bruno Le Maire tuyên bố: "Chúng ta phải giảm sự phụ thuộc vào một số cường quốc, đặc biệt là Trung Quốc, để cung cấp một số sản phẩm nhất định, tăng cường chủ quyền của chúng ta trong các chuỗi giá trị chiến lược như xe hơi, hàng không vũ trụ và thuốc".
Khi nguồn cung từ Trung Quốc bị hạn chế, các đối thủ cạnh tranh 5G, Ericsson và Nokia đã bắt đầu mở rộng hoạt động sang các căn cứ mới ở Hoa Kỳ và Ba Lan. Tuy nhiên, sẽ rất khó khăn để một quốc gia có thể tự đáp ứng toàn bộ nhu cầu của công dân trong giai đoạn phát triển toàn cầu này. Cho dù điều đó có khó chịu đến mức nào, các quốc gia cũng khó có thể tách rời hoàn toàn khỏi Trung Quốc, vì không thể phủ nhận rằng phần lớn quy trình cung cấp, cụ thể là cung cấp linh kiện, đã cố thủ trong nền kinh tế này.
Song, những thay đổi chưa từng có vì Covid-19 cũng đã khiến các quốc gia phải xem xét lại hoàn toàn. Nếu việc tiếp cận chuỗi cung ứng bị cô lập về mặt địa lý trong một cuộc khủng hoảng toàn cầu như Covid-19, thì chi phí sản xuất thấp cũng chẳng có nghĩa lý gì.
Vì thế, nhiều công ty cũng đã hành động để đa dạng hóa và giảm thiểu các mối đe dọa. Điều này bắt đầu bằng việc tìm nguồn cung ứng linh kiện từ các quốc gia khác ngoài Trung Quốc và có khả năng, chuyển sang sản xuất linh kiện ở nhiều địa phương hơn để giảm sự không chắc chắn của nguồn cung xuyên biên giới.
Tuy nhiên, nếu Trung Quốc tìm cách phục hồi sau cuộc khủng hoảng này nhanh hơn so với phần còn lại của thế giới, các công ty có thể sẽ lại tìm đến Trung Quốc, duy trì các kế hoạch sản xuất hiện tại để tìm kiếm sự phục hồi tài chính nhanh chóng. Di chuyển chuỗi cung ứng đòi hỏi phải lập kế hoạch dài hạn, sản xuất chậm lại và chắc chắn sẽ bị gián đoạn đáng kể, điều này có khả năng sẽ làm căng thẳng thêm tình hình hậu Covid-19.
Một động thái nhằm đa dạng hóa nguồn cung ứng thành phần và lắp ráp sản phẩm sẽ đòi hỏi nỗ lực phối hợp của các nhà sản xuất để đạt được một bước tiến đáng kể. Quyết tâm này đã được Hoa Kỳ thể hiện rõ trong việc lên kế hoạch thành lập "Mạng lưới kinh tế thịnh vượng" bằng cuộc đối thoại nhóm "Bộ tứ kim cương" (Nhóm QUAD), gồm Mỹ, Australia, Nhật Bản, Ấn Độ và mời thêm 3 quốc gia khác là Việt Nam, Hàn Quốc và New Zealand.
Các lựa chọn thay thế
Khi cuộc chiến thương mại mới làm ảnh hưởng đến hoạt động và lợi nhuận của các công ty nước ngoài có trụ sở tại Trung Quốc, các chủ doanh nghiệp đã buộc phải đưa sản xuất đi nơi khác để tránh thuế quan. Mặc dù chắc chắn chuyển toàn bộ trung tâm hoạt động từ Trung Quốc sẽ không dễ dàng, những gã khổng lồ công nghệ giá cổ phiếu apple, Microsoft và Google đã tuyên bố sẽ tái cơ cấu. Đến cuối năm 2020, các nhà sản xuất công nghệ này có kế hoạch chuyển một phần hoặc toàn bộ hoạt động sản xuất của họ sang Việt Nam và Thái Lan. Các công ty đáng chú ý khác tham gia vào xu hướng dài hạn chuyển sang sản xuất tại Việt Nam là Samsung, Intel, Nike và Adidas.
Trong nhiều năm qua, các công ty đã để mắt nhiều hơn đến Việt Nam, nơi có chi phí lao động thấp hơn so với Trung Quốc và môi trường chính trị thuận lợi hơn nhiều. Một trong những nhà sản xuất linh kiện của Apple, Luxshare Precision Industry, đã chuyển sang Việt Nam, và đang tiên phong trong việc cải tiến chuỗi cung ứng ở Đông Á.
Thật không may cho EU và Vương quốc Anh, họ đã dựa vào thương mại dọc theo con đường tơ lụa Á-Âu trong nhiều thế kỷ. Dường như sẽ khó khăn hơn nhiều để họ phá vỡ sự phụ thuộc của họ vào sản xuất Trung Quốc. Mặc dù đã có những nỗ lực thúc đẩy sản xuất về gần hơn như ở khu vực Bắc Phi và Đông Âu để tránh xa Trung Quốc, các khu vực này vẫn không có lợi thế cạnh tranh về cơ sở hạ tầng và khả năng lao động.
Theo Deloitte, còn quá sớm để định hình những xu hướng hành vi tiêu dùng mới chỉ dựa trên một lần khảo sát giá cổ phiếu apple. Chỉ có thể chắc chắn virus đã làm thay đổi cục diện toàn thế giới, một thế giới mới sẽ được sinh ra và không gì có thể giống y nguyên như lúc ban đầu.
Cả thế giới nói chung, và Việt Nam nói riêng đang trải qua một cuộc khủng hoảng về y tế toàn cầu do dịch Covid-19, kéo sang cuộc khủng hoảng kinh tế đòi hỏi mỗi đơn vị phải chiến đấu đồng thời trên cả 2 mặt trận.
Covid-19 đã khiến cho môi trường xung quanh chúng ta trở nên "lỏng" hơn, nghĩa là dễ thay đổi, linh hoạt hơn để thích ứng với những thực tại mới. Điều này tạo ra một thách thức để tiếp tục tạo ra doanh thu, các thương hiệu cũng cần thay đổi linh hoạt, đoán biết được khách hàng cần gì khi họ đang đi chệch ra khỏi nhịp điệu và hành vi trước đây của giá cổ phiếu apple. Khi nào thì người tiêu dùng mới cảm thấy đủ an toàn để quay trở lại làm việc, đi mua sắm tại các cửa hàng, nghe nhạc, ăn tối tại nhà hàng và du lịch? Người tiêu dùng ở những quốc gia khác nhau sẽ vượt qua cuộc khủng hoảng kép này như thế nào?
Ghi nhận sau cuộc khảo sát được thực hiện trên 13 quốc gia với 1.000 người tiêu dùng ở mỗi nước, Deloitte đúc kết kinh nghiệm từ cuộc suy thoái 2008 - 2009 cho thấy rằng, suy thoái kéo dài càng lâu, người tiêu dùng càng ít có xu hướng quay trở lại với cách mua sắm phù phiếm, hoang phí trước đây, ngay cả khi cuộc suy thoái này kết thúc.
Người tiêu dùng sẽ tiêu tiền ở đâu?
Đối mặt với những bất ổn về kinh tế, nhiều người tiêu dùng đang tìm cách kiềm chế các khoản chi tiêu tùy nghi (những khoản mua nằm ngoài nhu cầu tối thiểu bắt buộc phải có, hướng tới những nhu cầu cao hơn) và cuối cùng họ có thể tìm cách cắt giảm ngay cả những khoản chi thiết yếu hơn để tiết kiệm tiền, cân đối thu chi.
Khảo sát cũng thể hiện hầu hết người tiêu dùng có ý định hạn chế chi tiêu tùy nghi trong vòng 4 tuần tới. Khi xem xét ý định chi tiêu thuần - đó là tỷ lệ phần trăm số người được hỏi cho biết họ sẽ chi tiêu nhiều hơn trừ đi tỷ lệ phần trăm của những người nói rằng họ sẽ chi tiêu ít hơn, cho thấy ý định chi tiêu thuần tăng trong các danh mục ít tùy nghi hơn, dẫn đầu là hàng gia dụng và tạp hóa giá cổ phiếu apple. Với việc có khá nhiều người làm việc tại nhà trong thời điểm hiện tại, cuộc khảo sát cũng cho thấy sự gia tăng nhẹ trong ý định chi tiêu cho các tiện ích, internet và dữ liệu di động.
Lệnh bắt buộc ở nhà vẫn còn hiệu lực ở nhiều quốc gia là lý do khiến các danh mục tùy nghi hơn như du lịch và nhiên liệu ô tô trở nên dễ dàng bị loại bỏ khỏi ngân sách hiện tại của người tiêu dùng. Tuy nhiên, nếu các tác động kinh tế tiếp tục kéo dài, người tiêu dùng có khả năng sẽ bắt đầu điều chỉnh cả những hạng mục chi tiêu ít tùy nghi hơn.
Doanh nghiệp có thể làm gì trước những bước chuyển mình trong hành vi tiêu dùng toàn cầu?
Theo Deloitte, còn quá sớm để định hình những xu hướng hành vi tiêu dùng mới chỉ dựa trên một lần khảo sát. Chỉ có thể chắc chắn virus đã làm thay đổi cục diện toàn thế giới, một thế giới mới sẽ được sinh ra và không gì có thể giống y nguyên như lúc ban đầu.
Sự phục hồi của chi tiêu tiêu dùng trên toàn cầu rất khó đoán định, đặc biệt trong bối cảnh cuộc khủng hoảng do virus gây ra vẫn chưa có dấu hiệu chấm dứt. Một số chuyên gia thậm chí còn cho rằng, hành vi của người tiêu dùng sẽ thay đổi vĩnh viễn, khi mà cuộc khủng hoảng buộc chúng ta phải thay đổi hành vi và có thể sẽ khám phá ra cách thức chi tiêu mới phù hợp hơn. Vậy các doanh nghiệp có thể làm gì vào lúc này?
Thứ nhất, doanh nghiệp cần phản ứng nhanh, cập nhật thông tin và các chuyển biến của dịch Covid-19 để kết nối, chung tay với cộng đồng; thể hiện sự quan tâm của doanh nghiệp đến các vấn đề xã hội nhằm xây dựng/củng cố trách nhiệm xã hội.
Thứ hai, chủ động trong truyền thông cả bên ngoài lẫn nội bộ. Thay vì tập trung quảng cáo để bán hàng, doanh nghiệp nên ưu tiên các nội dung mà người tiêu dùng và cộng đồng hiện đang quan tâm, cung cấp thông tin hữu ích phòng chống dịch bệnh. Điều quan trọng là không biến doanh nghiệp của mình thành những kẻ trục lợi khủng hoảng, mà cần tận dụng thời điểm căng thẳng và nhạy cảm này để đưa ra các động thái tích cực nhằm tác động sâu sắc đến tâm lý, tình cảm người tiêu dùng, giúp ích cho việc xây dựng hình ảnh.
Thứ ba, đề xuất sáng kiến, hành động ý nghĩa và hỗ trợ có ích cho cộng đồng tiêu dùng trong thời điểm dịch bùng phát, bằng nhiều phương thức trong khả năng của doanh nghiệp.
